Iako su nacisti Frankfurt am Main proglasili “Gradom nemačkih zanata” u pokušaju da mu promene identitet, duboko u sebi, Adolf Hitler je ovaj grad duboko prezirao. U istorijskim kuloarima, Frankfurt se često pominje kao neformalni “zabranjeni grad” za firera – mesto gde se on nikada nije osećao istinski dobrodošlim, uprkos kasnijoj brutalnoj okupaciji i transformaciji grada.

U ovom postu istražujemo zašto je Frankfurt bio trn u oku Trećem rajhu i kako je dobio epitet “Jerusalim na Majni”.

“Jerusalim na Majni”: Grad koji Hitler nije prepoznao kao svoj

Pre dolaska nacista na vlast 1933. godine, Frankfurt je bio simbol liberalizma, demokratije i, pre svega, jevrejskog građanskog društva. Sa preko 26.000 Jevreja (oko 5% ukupnog stanovništva), Frankfurt je imao najveću jevrejsku zajednicu u Nemačkoj nakon Berlina.

Nacistička propaganda, predvođena Jozefom Gebelsom, pogrdno je nazivala grad “Jerusalim na Majni” (Jerusalem am Main). Za Hitlera, koji je sanjao o germanskoj čistoti, Frankfurt je bio oličenje svega što je mrzeo:

Ekonomski uticaj: Porodica Rothschild i druge moćne bankarske dinastije.
Intelektualna scena: Čuvena “Frankfurtska škola” socijalnih istraživanja.
Politički otpor: Grad je bio bastion socijaldemokratije i liberalizma.

Ludwig Landmann: Jevrejski gradonačelnik koji je prkosio vremenu

Jedan od glavnih razloga zašto je Frankfurt bio “zabranjen” za nacističku ideologiju bio je njegov gradonačelnik, Ludwig Landmann. On nije bio samo Jevrejin, već i vizionar koji je stvorio “Novi Frankfurt” – projekat moderne arhitekture i urbanizma koji je bio svetlosnim godinama ispred nacističkog neoklasicizma.

Nacisti su Frankfurt smatrali “zatrovanim” gradom upravo zbog Landmannovog uticaja. Čim su preuzeli vlast 1933. godine, jedna od prvih odluka bila je njegova smena i progon svih jevrejskih službenika.

Zanimljivost: Hitlerova retka pojavljivanja

Hitler je izbegavao Frankfurt kad god je mogao. Iako je držao govore u dvorani Festhalle (gde je 1932. okupio 35.000 ljudi), gradski duh mu je bio stran. Tek nakon što je grad “očišćen” masovnim hapšenjima i progonima, počeo je da se pojavljuje češće, poput posete 1938. nakon aneksije Austrije.

Otpor koji nije utihnuo

Iako je Frankfurt bio pod čizmom nacista, on je bio i mesto gde je otpor bio prisutan u malim, ali značajnim gestovima. Intelektualci Frankfurtske škole su na vreme prepoznali opasnost i izbegli u SAD, odakle su teorijski dekonstruisali nacizam (poput Marcusea i Adorna).

Takođe, Frankfurt je bio dom Anne Frank pre nego što je njena porodica pobegla u Amsterdam. Njena kuća u naselju Dornbusch danas stoji kao nemi podsetnik na to šta je grad izgubio dolaskom “novog poretka”.

Tragičan kraj i novi početak

Tokom Drugog svetskog rata, Frankfurt je platio visoku cenu svoje “nepoželjnosti”. Bio je meta žestokih savezničkih bombardovanja koja su gotovo potpuno sravnila istorijski centar grada – onaj isti centar koji su nacisti pokušali da prisvoje nakon što su iz njega proterali njegove najzaslužnije građane.

Danas, Frankfurt nije “zabranjeni grad”, već metropola koja se ponosi svojom različitošću, direktno se suprotstavljajući duhovima prošlosti koji su pokušali da ga uguše.